Etykieta dojo służy zrozumieniu drogi ówczesnego wojownika, a w aikido przesądza o kształtowaniu postaw moralnych, mądrości i charakteru. Etykieta to prawa, obowiązki i zasady nałożone na przebywających w miejscu ćwiczeń. Przestrzeganie kodeksu aikido stanowi wyraz szacunku i respektu dla ćwiczących, wyraz szacunku dla czasu spędzonego w dojo, a także sprzyja budowaniu autorytetu i kreowaniu silnej osobowości. Etykieta obowiązuje wszystkich zarówno nauczyciela, uczniów jak i rozpoczynających przygodę z aikido. Stanowi kult tradycji służący utrzymaniu porządku na treningu. Rzadko gdzie można spotkać tak sprawną organizację i hierarchię w czasie treningu. Każdy zna swoje miejsce. Dzięki etykiecie nie ma sytuacji konfliktowych, co więcej, budowane są idee prospołeczne: współpracy, tolerancji i szacunku. W dojo nie są tolerowane prymitywne zachowania, a negatywne emocje wylewane są z potem. Co by było, gdyby każdy wdrażał swoje zasady do treningu sztuk walki? Trudno to sobie wyobrazić. Etykieta wprowadza ład utrzymując uniwersalną równowagę sił między ćwiczącymi. Zajęcia aikido odbywać powinny się w sali z rozłożonymi materacami (jap. tatami). Zadbane dojo z czystym tatami sugeruje kto tu ćwiczy? Czystość w aikido ma wymiar symbolu. Czyste dojo, białe i czyste kimono, czystość myśli (nie zaprzątany umysł), czystość intencji w tym brak złośliwości i rywalizacji itd…

  • Studenci powinni unikać odwracania się tyłem do kamiza, czy przyjmowania lekceważącej postawy.
  • Najstarszy rangą uczeń (jap. senpai) ma obowiązek zadbać o gaku, tj. zawiesić, poprawić, a po zakończeniu treningu zadbać o złożenie w ustronne miejsce.
  • W kierunku kamiza wykonywane są ukłony; w momencie wejścia i zejścia z tatami, rozpoczęcia i zakończenia treningu. W dobrym zwyczaju jest, wchodząc na salę, w drzwiach wykonać ukłon tachi rei, wchodząc na skraj tatami ukłon za rei. Każdy z nich to wyraz szacunku do miejsca, w którym studiuje się aikido oraz rodzaj czci i pamięci dla O’sensei Morihei Ueshiby. Życzliwość i szacunek okazywane są również współćwiczącym. Poprzez ukłon można podziękować i również dać wyraz aprobaty. Brak ukłonu odczytywany jest jednoznacznie jako ignorancja.
  • Na salę można wejść i wyjść tylko za zgodą sensei. Powrót na salę musi być zamanifestowany poprzez siad seiza na skraju tatami. Widząc dziecko w seiza zapraszam je ponownie na trening.
  • W przypadku konieczności wcześniejszego wyjścia z treningu, nauczyciel musi zostać poinformowany o tym przed zajęciami.
  • Podczas treningu rozmowy muszą być ograniczone do minimum, tak aby nie przeszkadzać innym. Dojo nie jest miejscem na demonstrowanie arogancji i egoizmu. Celem aikido jest pokonywanie swoich własnych słabości i wspólne realizowanie się w budo.
  • Aikido studiuje się w keikogi – tradycyjnym stroju japońskim nazywanym także kimonem. Poziom uczniowski nie upoważnia do noszenia kakuobi i hakama.
  • Do dojo wchodzi się bez butów, na boso, wcześniej zostawiając w ubocznym miejscu klapki. Ważne jest więc, aby przed treningiem zadbać o higienę ciała, a szczególnie stóp.
  • W dojo zabronione jest przebieranie się, należy to zrobić w szatni. Poza matą chodzimy w zori.
  • Jeśli w czasie treningu kimono wymaga poprawy, ćwiczący powinien ukłonić się partnerowi, zejść na skraj maty i poprawić je. Alternatywą dla niewielkich poprawek kimona jest ustawienie się bokiem do kamiza. Strój nie powinien krępować ruchów, gramatura kimona dla dzieci powinna być jak najmniejsza. Zbyt grube kimono wchłania więcej potu, jest wtedy ciężkie i krępuje ruchy. W czasie treningu nie powinno się mieć założonego zegarka, bransoletki, pierścionków, naszyjników i jakichkolwiek ozdób. Istotne jest obcinanie na krótko paznokci, by nie skaleczyć innych. Rany po paznokciach długo się goją i zostawiają blizny. Normą jest związywanie długich włosów.
  • Na matę nie wnosimy i nie spożywamy jedzenia oraz picia. Zagrażające zdrowiu jest żucie gumy. Zagrożenie jest ogromne, guma może przedostać się do jamy krtani, co kończy się co najmniej podduszeniem. Z drugiej strony jest to bardzo nieeleganckie.
  • Niedozwolone jest uczestniczenie w treningu pod wpływem jakiegokolwiek środka odurzającego.
  • W aikido panuje swoista hierarchia wynikająca głównie ze stażu treningowego i umiejętności ćwiczących.
  • Shimoza (strona przeciwległa do kamiza) – najogólniej jest to miejsce przeznaczone dla uczniów. W tej części dojo uczniowie siadają w szeregu (jap. seiza seiretsu), według ustalonej hierarchią kolejności.
  • Nauczyciel i najstarsi uczniowie po zajęciach mogą ściągnąć hakama i złożyć je na macie. Senpai ma honor złożyć hakama swojego mistrza. Aby tego dokonać, siada po treningu w seiza koło sensei i czeka, aż ten poda mu hakama.
  • Przed rozpoczęciem treningu wszyscy uczniowie stają według poziomu zaawansowania w jednym lub kilku szeregach. Nauczyciel daje sygnał do zajęcia pozycji seiza. Kolejnym dobrym zwyczajem jest przechodzenie do seiza w kolejności posiadanych przez uczniów stopni, czyli od prawej do lewej strony. Ostatni siadają początkujący. Bezwzględną regułą jest siadanie z wyprostowanymi plecami, opuszczonymi barkami i wzrokiem skierowanym przed siebie.
  • Wzrok i zachowanie ciała ma duże znaczenie symboliczne. Niepatrzenie w oczy oraz ustawienie ciała np. bokiem podczas rozmowy, powitania itp. jest wyrazem ignorancji i braku szacunku. Całym ciałem ukazuje się szacunek wedle starej maksymy słuchaj, patrz, myśl i mów ciałem.
  • W przypadku spóźnienia, należy usiąść w seiza na skraju maty i czekać na pozwolenie nauczyciela, by móc dołączyć do ćwiczących. Spóźnienie nie może być spowodowane niefrasobliwością i lekkomyślnością. Nie do pomyślenia jest, aby student aikido zbyt długo przebierał się w szatni czy prowadził konwersacje będące przyczyną spóźnienia.
  • Trening rozpoczyna krótka medytacja. Prośba o ciszę dla medytacji określana jest przez mokuso, zakończenie medytacji odbywa się po komendzie mokuso yame. Moment medytacji poświęcony jest na psychiczne przygotowanie do treningu, wyciszenie i wyłączenie z codziennych problemów. W połączeniu ze swobodnym oddychaniem daje to pewien relaks psychiczny i pozwala skupić uwagę przed właściwym treningiem.
  • Po mokuso sensei i uczniowie wykonują kolejno: ukłon do przodu shōmen ni rei, wzajemny otogai ni rei z odpowiedzią uczniów onageshimas, po czym na komendę kiritsu, w pozycji stojącej, trzeci ukłon tachi rei. Dalsza część zależy od inwencji sensei. Zazwyczaj po rozgrzewce, sensei ustala sposób ćwiczenia zademonstrowanej techniki (jap. embu waza). Trzy główne metody to: ippan geiko (undo) ćwiczenia indywidualne, fudari geiko (undo) ćwiczenia w parach i kakari geiko (undo) ćwiczenia w grupach.
  • Rozpoczynając i kończąc ćwiczenie, każdy kłania się osobie współćwiczącej. W ten sposób daje się sygnał do zmiany lub dziękuje się za wspólne ćwiczenie.
  • Sensei może dać komendę uke kotai shimasu, która zobowiązuje do zmiany uke.
  • Aikido powinno być uprawiane z każdym. Szczególnie ważne jest nieunikanie treningu z osobami zaawansowanymi. Osoba zaawansowana ma już pewien zasób wiedzy, więc może podpowiedzieć jak należy wykonać prawidłowo technikę.
  • Od uczniów zależy bezpieczeństwo w czasie treningu. Maksymalna koncentracja jest wyznacznikiem poziomu zaawansowania.
  • Każdy powinien wiedzieć, na co może sobie pozwolić stosując daną technikę na uke. Prawdą jest, że mocny i zdecydowany atak uke daje mocny efekt waza. Z drugiej jednak strony nie zwalnia to z odpowiedzialności za zdrowie współćwiczącego. Bardzo łatwo zrobić krzywdę współćwiczącemu. Wystarczy chwila nieuwagi i trochę nadgorliwości. Dlatego etykieta zawiera mnóstwo obowiązków i nakazów. Nie zapominajmy, że jest to sztuka walki oparta w dużej części na technikach wojennych bujitsu. O’Sensei powtarzał: Każda technika decyduje o życiu i śmierci. Bezmyślne i zbyt dynamiczne wykonywanie dźwigni i rzutów kończą się kontuzjami.
  • W dojo musi panować ład organizacyjny i szacunek do ćwiczących. Nikt nie nauczył się aikido na krzywdzie innych. Nie wolno eksperymentować ze zdrowiem kompana z dojo, a obowiązkiem każdego studenta jest przestrzeganie tego najważniejszego nakazu.

 

 

  • Odklepywanie (często z mate) jest wyrazem akceptacji uke dla wzorowej techniki tori, a nie oznaką słabości czy tchórzostwa.
  • Arogancja nie ma miejsca w dojo. Nawet gdy uczeń jest przekonany o słuszności swojego zachowania, powinien zawsze brać pod uwagę wskazówki swojego sensei. Swoboda w działaniu, tj. aikido w czystej formie sztuki, zarezerwowana jest dla stopni dan. Taki trening wykorzystuje indywidualność i niepowtarzalność człowieka, wymaga więc sporego bagażu doświadczeń w aikido i pracy z ludźmi. W przypadku tej metody również nauczyciel decyduje o jej stosowaniu.
  • Jeśli pojawia się problem z techniką, nie powinno wykonywać się jej używając siły. Najlepiej jest poprosić o wyjaśnienia sensei. W tym celu nie woła się nauczyciela, lecz podchodzi i po prostu kłania. Można poprosić dodając onegai shimazu, co powinno skutkować zrozumieniem wakarimasu oraz podziękowaniem za wskazówkę domo arigato gozaimashita. Hai to aprobata i zgoda na poczynania mistrza.
  • Kiedy sensei przerywa trening komendą yame, wszyscy powinni usiąść w seiza, po czym w skupieniu wysłuchać uwag i wyjaśnień. Gdy sensei skończy demonstrację, wszyscy dziękują ukłonem i powracają do ćwiczenia.
  • Do rozpoczęcia lub wznowienia ćwiczeń służy komenda hajime. Kime pozwala dodać energii do wykonywanych technik czy ćwiczeń, często łączone jest z kiai – okrzykiem wyzwalającym pewność siebie i siłę.
  • Sensei terminami może określić sposób wykonania techniki; jo łagodne i wolne wykonywanie technik, ha spokojne i w średnim tempie, kyū zdecydowane i szybkie. Kokyū oznacza kontrolę oddechu jak również wskazówkę o naturalność i płynność ruchów.
  • Ostatnie w hierarchii ważności części dojo to strony prawa i lewa. Ważniejsza sprawa to yoseki, jest honorowym miejscem dla wyróżnionych uczniów. Zaszczyt siadania po tej stronie dojo mają uczniowie wyznaczeni przez sensei za szczególny wkład włożony w aikido. Ostatnia w hierarchii ważności lewa strona to shimoseki, można tu pozostawić torbę i klapki. Przy shimoseki mogą przebywać za zgodą sensei osoby postronne obserwujące trening.
  • Osoby z zewnątrz obserwujące trening również powinny dostosować się do zasad w dojo. Nie chodzi w tym momencie o respektowanie ukłonów… itp. Osoby obserwujące trening nie powinny po prostu zakłócać zajęć swoim zachowaniem np. poprzez używanie telefonu, czy chociażby żucie gumy lub głośne rozmowy.
  • Zdarza się czasami, że w dojo mistrz jest nieobecny. Wówczas obowiązki sensei przejmuje najstarszy rangą senpai lub wyznaczony asystent. Gdy mistrz jest już obecny w dojo, asystent zobowiązany jest podejść i poprzez ukłon przekazać mu prowadzenie dalszych zajęć.
  • Zakończenie treningu odbywa się według ustalonej kolejności etykiety. Po komendzie sore made powinno zająć się pozycję seiza. Następnie wykonywane są trzy ukłony. Pierwszy w stronę kamiza, drugi wzajemny nauczyciela do uczniów i w odpowiedzi uczniów do nauczyciela, a trzeci wzajemny do osób lub osoby współćwiczącej.
  • Końcowe ukłony na zbiórce wykonywane są według identycznych zasad jak na początku treningu. Wyjątek stanowi odpowiedź uczniów po ukłonie wzajemnym otogaini rei – domo arigato gozaimashita – co stanowi wysoce grzecznościową formę podziękowania za wspólny trening.
  • Wychodząc z tatami, wykonujemy ukłon w kierunku kamiza. Ukłon, który przypomina o szacunku do miejsca, w którym doskonali się aikido oraz upamiętnia czas poświęcony na trening.
  • Zasady zachowania są  bardzo proste: wystarczy być uprzejmym, szanować ćwiczących, szczególnie starszych wiekiem i stopniem. Do nauczyciela zwracać się sensei.
  • Pamiętaj, że Twoje zachowanie  świadczy tylko i wyłącznie o Tobie. To bez wątpienia bardzo trudne bycie autorytetem moralnym dla siebie samego. Nie mieć sobie nic do zarzucenia i postępować zgodnie z etyką, sumieniem i postawą szacunku płynącą z serca (jap. kokoro).
Translate »